Ərkivan tarixi

XIX əs­rin axır­la­rın­da Mor­qan qar­da­ş­la­rı Lən­kə­ran və Ma­sal­lı ray­on­la­rı əra­zi­sin­də olan ar­xe­o­lo­ji qa­zın­tı iş­lə­ri apar­mış, abi­də­lər­dən aş­kar et­dik­lə­ri qı­zıl və baş­qa qiymətli me­tal­la­rı öz­lə­ri ilə xa­ricə apar­mı­ş­lar. Lən­kə­ran və Ma­sal­lı­da (xüsu­si­lə Ər­ki­van­da) aş­kar olun­muş mad­di-mə­də­niyy­ət nümu­nə­lə­ri ha­zır­da Fran­sa­nın Sen-Jer­men mu­zey­in­də sax­la­nı­lır.
Xa­ric­i­lə­rin Azər­bayc­an əra­zi­sin­də apar­dıq­la­rı qa­zın­tı iş­lə­ri bir növ dağ­ı­dıcı xa­rak­ter da­şı­mış və ta­ri­xi­mi­zə müəyy­ən qə­dər ziy­an vur­muş­dur.
Məlumat üçün bildirək ki, Azər­bayc­an­ın qə­dim ta­ri­xi­nin tət­qiq olun­ma­sı­na XX əsrdən ba­ş­lan­mış­dır. 20-ci il­lər­də isə re­s­pub­li­ka­mı­zın abi­də­lə­ri­ni və ta­ri­xi­ni öy­rə­nən cə­miyy­ət təş­kil olun­muş­dur. Azər­bayc­an əra­zi­sin­də apa­rı­lan el­mi ax­ta­rı­ş­lar za­ma­nı in­san­lığ­ın sə­hə­ri­nə aid zə­ng­in mad­di-mə­də­niyy­ət nümu­nə­lə­ri aş­kar olun­muş və bu­nun nə­tic­ə­sin­də re­s­pub­li­ka­mı­zın əra­zi­sin­də in­sa­nın for­ma­laş­dığı mə­s­kən­lər siy­a­hı­sı­na da­xil ol­ma­sı müəyy­ən edil­miş­dir. Azər­bayc­an əra­zi­sin­də ib­ti­dai in­san­la­rın 2,5 mily­on il bun­dan əv­vəl ya­şa­mağa ba­ş­la­ma­sı­na aid ən qə­dim əmək alət­lə­ri ta­pı­lıb tədqiq olun­muş­dur. Azər­bayc­a­nın Araz, Qu­ruc­ay va­di­lə­rin­də apa­rı­lan ar­xe­o­lo­ji təd­qi­qat­lar nə­tic­ə­sin­də re­s­pub­li­ka­mı­zın ən qə­dim ta­ri­xi­nə aid zə­ng­in mad­di-mə­də­niyy­ət nümu­nə­lə­ri aş­kar olun­muş və Azər­bayc­an­ın lap qə­dim za­man­lar­dan ya­şay­ış üçün əl­ve­ri­ş­li tə­bii-coğ­ra­fi şə­ra­i­tə ma­lik ol­ma­sı müəyy­ən edil­miş­dir. >Ma­sal­lı əra­zi­sin­də apa­rıl­mış təd­qi­qat­lar xüsu­si ma­raq doğ­u­rur. Ər­ki­van əra­zi­sin­də apa­rıl­mış ar­xe­o­lo­ji təd­qi­qat nə­tic­ə­sin­də ib­ti­dai ic­ma dövrünə aid zə­ng­in mad­di mə­də­niyy­ət nümu­nə­lə­ri aş­kar edil­miş­dir. Ər­ki­van qə­sə­bə­si Ma­sal­lı şə­hə­rin­dən 2 km qərb­də, Vi­ləş çay­ı­nın sağ sa­hi­lin­də, Lən­kə­ran ova­lığ­ın­da və Ta­lış dağ­la­rı­nın ətək­lə­rin­də yer­lə­şir Lən­kə­ran ova­lığı Xə­zər də­ni­zi ilə Ta­lış dağ­la­rı ara­sın­da yer­lə­şir. Cə­nub­da As­ta­ra çay­ı­na­dək uza­nır. Şi­mal­da isə Saly­an və Mil düzən­liy­i­nə qo­vu­şur. Lən­kə­ran ova­lığ­ı­nın uzun­luğu 110 km, eni şi­mal­da 25-30 km, cə­nub­da 7 km-ə ça­tır. Vi­ləş çay­ı­nın sağ sa­hi­lin­də yer­lə­şən Ər­ki­van əra­zi­si­nin yu­xa­rı his­sə­sin­də ar­xe­o­lo­ji kəş­fiyy­at iş­lə­ri bir neçə illər əvvəl apa­rıl­mış­dır. Kəş­fiyy­at iş­lə­ri za­ma­nı Ər­ki­van əra­zi­sin­dən üst pa­le­o­lit dövrünə aid Daş mə­mu­la­tı əl­də edil­miş­dir. Bu, Ər­ki­van əra­zi­sin­də qə­dim in­san­la­rın 15-20 min il un­dan əv­vəl ya­şa­mağa ba­ş­la­dığ­ı­nı söy­lə­məyə im­kan ver­miş­dir. Xüsu­si­lə Ərkivan əra­zi­sin­in Vi­ləş çayı ter­ras­la­rın­dan ta­pıl­mış əmək alət­lə­rin­dən tex­ni­ki və ti­po­lo­ji xüsu­siyy­ət­lə­ri­nə əsa­sən hə­min alət­lə­rin üst pa­le­o­lit mə­də­niyy­ə­ti dövründə ha­zır­lan­dığ­ı­nı söy­lə­mək mümkün ol­muş­dur. Məlumat üçün bildirək ki, Üst pa­le­o­lit mə­də­niyy­ə­ti Azər­bayc­an­da 35 min il bun­dan əv­vəl ba­ş­lan­mış və 12 min il əv­vəl so­na çat­mış­dır.
2004-2007-ci il­lər­də AMEA Ar­xe­o­lo­g­iya və Et­no­qra­fiya İn­sti­tu­tu­nun Pa­le­o­lit ar­xe­o­lo­ji ek­s­pe­di­siy­a­sı bu sətirlərin müəllifinin rəh­bər­liyi al­tın­da Ma­sal­lı­nın Vi­ləş­çay sa­hil­lə­rin­də ar­xe­o­lo­ji kəş­fiyy­at iş­lə­ri apar­­mış və ye­ni mad­di mə­də­niyy­ət qa­lıq­la­rı aş­kar et­miş­dir.Ər­ki­van kən­din­də el­mi ax­ta­rı­ş­lar za­ma­nı ene­o­lit və tunc dövr­lə­ri­nə aid “Qa­la tə­pə”, “Ba­laca tə­pə”, “Na­dir tə­pə”, “Qa­ra­ti­kan tə­pə”, “Ye­kə tə­pə”, ay­rı-ay­rı kur­qan­lar, or­ta əsrlə­rə aid qə­b­ri­s­tan­lıq­lar, XIV və XIX əsrlə­rə aid mə­scid­lər aş­kar olun­muş­dur.Ma­raq­lı­dır ki, Ər­ki­van qa­la­sı ad­la­nan əra­zi­də ax­ta­rı­ş­lar za­ma­nı an­tik və or­ta əsrlə­rə aid sax­sı qab qı­rın­tı­la­rı ta­pıl­mış­dır. Hə­min ta­pın­tı­la­ra əsa­sən Ər­ki­van qa­la­sı­nın V-VI əsrlər­də ti­kil­diy­i­ni söy­lə­mək olar. Qa­la­nın ya­xın­lığ­ın­da qə­dim şə­hər ye­ri­nin xa­ra­ba­lıq­la­rı da var­dır. Bu əra­zi­dən aş­kar olun­muş mad­di-mə­də­niyy­ət qa­lıq­la­rı və müda­fiə qa­la­sı­nın ol­ma­sı bu­ra­da qə­dim şə­hər­lər­dən bi­ri­nin əra­zi­si ol­duğ­u­nu gö­s­tə­rir. Ha­zır­da Ər­ki­van qa­la­sı ya­xın­lığ­ın­da qə­dim şə­hər ye­ri­nin xa­ra­ba­lıq­la­rı mövc­ud­dur. Ona gö­rə də gə­ləc­ək­də bu əra­zi­də 30 il ar­xe­o­lo­ji qa­zın­tı­lar apa­rıl­dıq­dan so­nra Ər­ki­van şə­hə­ri haq­qın­da bir ki­tab yaz­maq olar. Çünki qə­dim Ər­ki­van şə­hə­ri­nin mad­di-mə­də­niyy­ət nümu­nə­lə­ri tor­pağ­ın al­tın­da qal­mış­dır. Bu diy­a­rın qə­dim əha­li­si­nin mə­şğ­u­liyy­ə­ti, tə­sərrüfa­tı, mad­di-mə­də­niyy­ə­ti və ta­ri­xi­nin öy­rə­nil­mə­si üçün ha­zır­da əsas və­zi­fə Ər­ki­van əra­zi­sin­də ar­xe­o­lo­ji qa­zın­tı­lar apar­maq və aş­kar olun­muş el­mi ma­te­ri­al­lar əsa­sın­da Ər­ki­va­nın qə­dim ta­ri­xi­ni təd­qiq et­mək­dən iba­rət­dir. Ər­ki­van əra­zi­sin­də apa­rı­lan ar­xe­o­lo­ji kəş­fiyy­at iş­lə­ri za­ma­nı ene­o­lit və tunc dövr­lə­ri­nə aid də mad­di-mə­də­niyy­ət nümu­nə­lə­ri ta­pıl­mış­dır. Apa­rı­lan ar­xe­o­lo­ji təd­qi­qat­lar nə­tic­ə­sin­də mə­lum ol­muş­dur ki, VII mi­nil­lik­də ne­o­lit dövrü eneo­lit mə­də­niyy­ə­ti ilə əvəz olun­muş­dur. En­eo­lit sözünün mə­na­sı – mis-daş dövrü de­mək­dir. Bə­zən ene­o­liti ne­o­lit­dən tunc dövrünə ke­çid mər­hə­lə­si də ad­lan­dı­rır­lar.

 

Ərkivan eneolit dövründə

Bə­şər cə­miyy­ə­ti­nin ta­ri­xin­də ene­o­lit dövrü mühüm ic­ti­mai-iq­ti­sa­di mər­hə­lə təş­kil edir. Məhz bu dövr­də ilk də­fə ola­raq to­xa əkin­çi­liyi mey­da­na gəl­məyə ba­ş­lay­ır. To­xa əkin­çi­liy­i­nin baş­qa tə­sərrüfat növ­lə­rin­dən üstünlüyü, in­şa­at iş­lə­rin­də çiy kər­pic­dən is­ti­fa­də olun­ma­sı, gil­dən qa­dın fi­qur­la­rı­nın düzəl­dil­mə­si, boy­a­lı qab­la­rın ge­niş yay­ıl­ma­sı və mis əşy­a­lar­la ya­na­şı daş alət­lər­dən də ge­niş is­ti­fa­də olun­ma­sı ene­o­lit dövrün səc­iyy­ə­vi cə­hət­lə­rin­dən­dir. Ər­ki­van­da apa­rı­lan təd­qi­qat­lar za­ma­nı tunc dövrünə aid mad­di-mə­də­niyy­ət nümu­nə­lə­ri qey­də alın­mış­dır. Tunc dövrü bə­şə­riyy­ə­tin in­ki­şa­fın­da mə­də­ni, ta­ri­xi bir dövrdür. Bu dövr Azər­bayc­an əra­zi­sin­də V mi­nil­lik­dən ene­o­lit dövrünü əvəz et­miş və era­mız­dan əv­vəl I mi­nil­liy­in əv­vəl­lə­ri­nə­dək da­vam et­miş­dir. Tunc­un alın­ma­sı və on­dan əmək alət­lə­ri is­teh­sa­lın­da əsas ma­te­ri­al ki­mi is­ti­fa­də olun­ma­sı dövrün əsas xüsu­siyy­ət­lə­rin­dən bi­ri­dir. Bu dövr­də mi­sə nis­bə­tən üstün key­fiyy­ət­lə­ri olan tunc­un is­teh­sa­lı­nın kəş­fi tək­mil­ləş­miş, da­ha möh­kəm əmək alət­lə­ri­nin mey­da­na çıx­ma­sı­na zə­min ya­ran­mış­dır. Bu isə otu­raq əkin­çi-mal­dar tay­fa­la­rı­nın mə­də­ni-ta­ri­xi in­ki­şa­fın­da əhə­miyy­ət­li rol oy­na­mış­dır. Ərkivan tuc dövründə Ər­ki­va­nın tunc dövrünə aid ya­şay­ış mə­s­kən­lə­rin­də mad­di-mə­də­niyy­ət nümu­nə­lə­ri­nin aş­kar olun­ma­sı bu­ra­da ya­şay­an sa­kin­lə­rin əkin­çi­lik­lə mə­şğ­ul ol­duq­la­rı­nı gö­s­tə­rir. Tunc dövrünün əv­vəl­lə­rin­də du­luz­çu­luq özünün yüksək in­ki­şaf mər­hə­lə­si­nə ça­tır. Ar­tıq bu dövr­də qab­la­rın əl ilə, la­kin sim­me­t­rik for­ma­da ha­zır­lan­mış nümu­nə­lə­ri­nə tə­sadüf olu­nur. Ey­ni za­man­da qulp­lu qab­la­rın sayı art­mağa ba­ş­lay­ır. Apa­rı­lan el­mi-təd­qi­qat­lar za­ma­nı ilk ne­hrə­lə­rin mey­da­na çıx­ma­sı müəyy­ən ol­muş­dur. Ma­raq­lı­dır ki, ne­o­lit dövründən, yə­ni IX mi­nil­lik­dən Ər­ki­van­da ba­ş­la­mış gil qab­lar is­teh­sa­lı bu gün də da­vam et­di­ri­lir. Gil qab­lar is­teh­sa­lın­da mühüm ye­ni­lik du­luz çar­xı­nın mey­da­na çıx­ma­sı­dır. Du­luz çar­xı va­si­tə­si ilə da­ha mükəm­məl qab­lar ha­zır­lan­mağa ba­ş­lan­mış­dır. Du­luz çar­xı­nın mey­da­na çıx­ma­sı gi­lin yax­şı yoğ­rul­ma­sı­na sə­bəb ol­muş­dur. Bu da qab­la­rın key­fiyy­ə­tin­də və for­ma­sın­da dəy­i­şik­lik əmə­lə gə­tir­miş­dir. Xüsu­sən mə­i­şət­də iş­lə­nən qab­la­rın is­teh­sal olun­ma­sı kütlə­vi xa­rak­ter al­mış­dır. Bu gün də Ər­ki­va­nın Bağlakücə mə­həl­lə­sin­də du­luz çarx­la­rın­da qab­la­rın ha­zır­lan­ma­sı da­vam et­di­ri­lir.

Apa­rı­lan ar­xe­o­lo­ji təd­qi­qat­lar nə­tic­ə­sin­də Azər­bayc­an əra­zi­sin­də və Ər­ki­van­da tunc dövrünü üç in­ki­şaf mər­hə­lə­si müəyy­ən olun­muş­dur. Azər­bayc­an­da III mi­nil­liy­in so­nun­da ib­ti­dai ic­ma qu­ru­lu­şu dağ­ıl­mış, döv­lət­lər mey­da­na çıx­mış­dır. Apa­rı­lan ar­xe­o­lo­ji təd­qi­qat­lar və ya­zı­lı mən­bə­lər gö­s­tə­rir ki, Ər­ki­van əra­zi­si qə­dim Man­na və At­ro­pe­ten döv­lət­lə­ri­nin ən mühüm əra­zi­lə­rin­dən bi­ri ol­muş­dur. Man­na döv­lə­ti e.ə IX əs­rin ikinci ya­rı­sın­da ta­rix səh­nə­si­nə çıx­mış­dır. Man­na döv­lə­ti özünün çi­çək­lən­mə dövrünü e.ə VI­II əs­rin ikinci ya­rı­sın­da gö­s­tər­miş­dir. Bu dövr­də döv­lə­ti İran­zu ida­rə et­miş­dir. İran­zu özünün ha­ki­miyy­ə­ti il­lə­rin­də öl­kə­nin əra­zi­si­ni ge­ni­ş­lən­dir­mək üçün ya­ran­mış əl­ve­ri­ş­li şə­ra­i­tin­dən bac­a­rıq­la is­ti­fa­də et­miş­dir.
Ərkivanda heyvandarlıq, eləc də atçılıq Man­na­nın vi­lay­ət­lə­rin­də hey­van­dar­lığ­ın, xüsu­sən at­çı­lığ­ın in­ki­şa­fı haq­qın­da As­su­riya Mİ­Xİ ya­zı­la­rı mə­lu­mat ve­rir. Ər­ki­van­da da I mi­nil­liy­in or­ta­la­rın­da və xüsu­sən dəmir dövründə özünün yüksək mər­hə­lə­si­nə çat­mış­dır. Apa­rı­lan el­mi-təd­qi­qat­lar za­ma­nı atın in­san­la­rın fə­a­liyy­ə­tin­də mühüm yer tut­ma­sı müəyy­ən olun­muş­dur. Uzun müddət at in­san­la­rın tə­sərrüfa­tın­da və mə­i­şə­tin­də apa­rıcı möv­qe tut­muş­dur. Atın əh­li­ləş­di­ril­mə­si in­san­la­ra tə­bi­ə­tin sir­lə­ri­ni da­ha də­rin­dən dərk et­məyə şə­ra­it ya­rat­mış və da­ha uzaq öl­kə­lə­rə sə­fə­rə çıx­maq im­ka­nı ya­rat­mış­dır. Son za­man­la­ra qə­dər atın əh­li­ləş­di­ril­diyi öl­kə Qər­bi Av­ro­pa əra­zi­si he­sab olu­nur­du. Apa­rı­lan ar­xe­o­lo­ji təd­qi­qat za­ma­nı Ma­sal­lı, Cə­li­la­bad və baş­qa bö­lg­ə­lə­rin tunc dövrünə aid düşə­rg­ə­lə­rin­dən ev at­la­rı­nın sümüklə­ri­nin ta­pıl­ma­sı Azər­bayc­an­da da atın əh­li­ləş­di­ril­diy­i­ni ən qə­dim öl­kə­lər­dən bi­ri he­sab et­məyə im­kan ya­rat­mış­dır. Bu gün də Ər­ki­van­da at­dan tə­sərrüfat iş­lə­ri za­ma­nı is­ti­fa­də olu­nmaq­da­dır. Ma­ke­do­niy­a­lı İs­kən­dər Or­ta Asy­aya yürüş edən za­man At­ro­pat onun ya­nı­na gə­lə­rək ta­be ol­duğ­u­nu bil­dir­di. Era­dan əv­vəl 323-cü il­də İs­kən­dər onu Mi­diy­a­nın sa­t­rarpı və­zi­fə­si­nə təy­in et­di. Era­mız­dan əv­vəl 323-ci il­də İs­kən­dər və­fat et­dik­dən so­nra At­ro­pat At­ro­pa­teny­a­nın müstə­qil ha­ki­mi ol­du və özünü hökmdar elan et­di. At­ro­pa­ten müstə­qil döv­lə­tə çe­v­ril­di. At­ro­pat is­te­dad­lı və gör­kəm­li döv­lət xa­di­mi idi.

Ərkivan Atropateana dövründə

Əv­vəl­lər At­ro­pa­te­na­nın əra­zi­si əsa­sən Azər­bayc­a­nın cə­nub vi­lay­ət­lə­rin­dən iba­rət idi. Şi­mal­da onun əra­zi­si Araz çay­ı­na qə­dər uza­nır­dı. Hökmdar­la­rın iqa­mə­tg­a­hı Ur­miya gölünün cə­nub-şərq sa­hi­lin­də yer­lə­şən Qa­za­ka (Qanza) şə­hə­ri idi. Əha­li­nin mə­şğ­ul ol­duğu tə­sərrüfat sa­hə­lə­ri içə­ri­sin­də yun par­ça ema­lı mühüm yer tu­tur­du.
Ər­ki­van At­ro­pa­ten­a­nın ən zə­ng­in əra­zi­lə­rin­dən bi­ri he­sab olu­nur­du. At­ro­pa­ten döv­lə­ti­nin mey­da­na çıx­ma­sı Azər­bayc­an əra­zi­sin­də xal­qın tə­şəkkülü üçün əl­ve­ri­ş­li şə­ra­it ya­rat­mış­dır. Man­na­dan fər­q­li ola­raq At­ro­pa­ten da­ha çox Azər­bayc­a­nın şi­mal tor­paq­la­rı­na meyl edir­di. Onun uzun müddət müstə­qil in­ki­şa­fı Ara­zın şi­mal his­sə­sin­də yer­lə­şib, həm et­nik, həm də mə­də­ni cə­hətcə At­ro­pa­te­nə ya­xın olan Qaf­qaz Al­ba­niy­a­sı­nın in­ki­şaf ta­ri­xi ilə sıx bağ­lı ol­muş­dur. Era­mı­zın III əs­rin­də Sa­sa­ni­lər At­ro­pa­te­ni işğ­al et­mi­ş­lər. VII əsrdə ərəb­lər Azər­bayc­a­nı işğ­al et­miş və əsa­sən cə­nub vi­lay­ət­lə­rin­də İs­lam di­ni­ni yay­mağa ba­ş­la­mı­ş­lar. XIV-XV əsrlər­dən eti­ba­rən Azər­bayc­an­da müstə­qil­lik mey­li art­mağa ba­ş­lay­ır. Ər­də­bil şə­hə­ri­ni Sə­fə­vi­lər süla­lə­si ida­rə et­məyə ba­ş­lay­ır. Sə­fə­vi­lər süla­lə­si 1254-1334-cü il­lər­də ya­şa­mış Şeyx Sə­fi­əd­din­dən ba­ş­lay­ır. Sə­fə­vi­lər dünyə­vi və ru­ha­ni hö­ku­mə­ti öz əl­lə­rin­də bir­ləş­dir­miş­di­lər. On­la­rın çox böyük vəqf tor­paq­la­rı və baş­qa sər­vət­lə­ri var idi. Muğ­an da sə­fə­vi­lə­rə məx­sus idi.

Mən­bə­lə­rin ver­diyi mə­lu­ma­ta əsa­sən ta­rix elm­lə­ri dok­to­ru Sey­i­dağa Onul­la­hi Şeyx Sə­fi­əd­di­nin 1274-1281-ci il­lər­də Ər­ki­van kən­din­də ya­şa­dığ­ı­nı qeyd edir. Bu­nun­la əla­qə­dar ola­raq hə­min il­lər­də Ər­ki­van kən­din­də Şeyx Sə­fi­nin in­şa et­diyi Şah Sə­fi bu­lağı gö­s­tə­ri­lir. Ha­zır­da Ər­ki­van­da­kı “Şə­hid­lər bu­lağı”nın ya­xın­lığ­ın­da yer­lə­şən “Şah Sə­fi bu­lağı” (Miy­on­di mə­həl­lə­sin­də) ey­ni za­man­da bu bö­lg­ə­də ziy­a­rə­tg­ah ki­mi ta­nı­nır. Ta­ri­xi mən­bə­lə­rin ver­diyi mə­lu­ma­ta əsa­sən 1501-ci il­də Tə­b­riz­dən qay­ı­dar­kən Şah İs­may­ıl Xə­tai yol üstü Ər­ki­van­da day­a­nıb dinc­əl­miş və Şeyx Sə­fi bu­lağ­ın­dan su iç­miş­dir.

Çar Ru­siy­a­sı öz müstəm­lə­kə­çi­lik siy­a­sə­tin­də Ta­lış vi­lay­ə­ti­nə xüsu­si diq­qət ye­ti­rir və onun əra­zi­si­ni işğ­al et­məyə ça­lı­şır­dı. Ağa Mə­həm­məd Şah Qac­ar İran­da ha­ki­miyy­ət ba­şı­na gəl­diyi za­man Ta­lış ha­ki­mi Mir Mu­s­ta­fa xan ona ta­be ol­ma­mış­dır. Eləcə də Ər­ki­van qa­la­sın­da ha­ki­miyy­ə­t­də olan oğ­lu Mir Hə­sən xan da İra­na ta­be­çi­lik et­mə­miş­dir.

1812-ci il­də Ru­siya im­pe­ra­to­ru I Alek­sandr Ər­ki­van qa­la­sı­nı işğ­al et­miş, buna görə ge­ne­ral N.S.Xotly­a­rev­skiyə 2000 çer­von məb­ləğ­in­də pul müka­fa­tı ver­miş­dir.
XIX əs­rin son­la­rın­da Ər­ki­van­da bir ne­çə mə­scid ti­kil­miş­dir.
XX-XXI əsrlər­də Ər­ki­van özünün ta­ri­xi in­ki­şa­fın­da mühüm in­ki­şaf mər­hə­lə­si­nə çat­mış və qə­sə­bəyə çe­v­ril­miş­dir.
(Yazı “Ərkinan salnaməsi” kitabında tarix elmləri doktoru Əsədulla Cəfərovun çap olunmuş məqaləsi əsasında hazırlanmış, ixtisar edilmiş və redaktə olunmuşdur)

Advertisements

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Google foto

Google hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

%s qoşulma